Zincirli Cami ve Çıngıllı Hamamı
Kurtuluş MahallesiKütahya Koruma Bölge Kurulu 30.10.2023 tarihli 7665 sayılı kararla, I. grup yapı olan iki yapının koruma alanını belirledi. İkisi de kentsel sit sınırının dışında kalır.
Uşak tarihi yapı restorasyonu
Uşak; Frigya ve Lidya'dan Bizans'a, Selçuklu–Osmanlı'dan erken Cumhuriyet sanayisine uzanan katmanlı bir miras kentidir. Ulubey'deki Blaundos antik kentinden halı–tekstil tüccarı konaklarına, geleneksel Uşak evlerinden endüstriyel miras yapılara dek geniş bir yapı stoğu vardır. Saha ziyareti ve ilk değerlendirme her zaman ücretsizdir.
Merkez ofisAksaray
Kuş uçuşu~404 km
SahaBanaz
Şematik pafta · Aksaray–Uşak · ~404 km kuş uçuşu
01LYaklaşım
Restorasyon bir onarım değil, bir okumadır
Uşak'ta restorasyonun ilk adımı yapının iki katmanını ayrı ayrı okumaktır: taş zemin kat ve ahşap çatkılı üst kat. Her müdahale önce belgelenir; eksikler özgün malzemeye ve tekniğe sadık, gerektiğinde geri alınabilecek yöntemlerle tamamlanır.
Restorasyon çalışmalarını yüksek mimar ve restorasyon uzmanı Zeynep Uyar yönetiyor. İzmir'deki cami, konut, hamam ve sinagog restorasyonlarından gelen deneyim, Uşak'ın konak, han ve sanayi yapılarında belgeye dayalı bir süreç kurmamızı sağlıyor.
02LKapsam
Kapsama ne dahil
Tarihi yapı restorasyonu uçtan uca bir süreçtir. Belgelemeden Kütahya Koruma Bölge Kurulu onayına, uygulamadan teslime tüm adımlar tek elden yürütülür.
- Rölöve — ölçekli belgeleme ve foto raporu
- Malzeme analizi ve karot örnek
- Restitüsyon — özgün hâlin belgeli önerisi
- Restorasyon projesi ve müdahale kararları
- Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu süreçleri
- Uygulama — cephe, sıva, ahşap, taş, derz
03LYapı mirası
Uşak'ın yapı mirası: taş zemin kat, ahşap üst kat
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nün 2025 yıl sonu verilerine göre Uşak'ta 553 tescilli taşınmaz kültür varlığı var; bunların 253'ü sivil mimarlık örneği, 145'i kültürel, 75'i dinî, 24'ü endüstriyel ve ticari yapıdır. İlde ayrıca 288 sit alanı bulunur: 3 kentsel, 6 tarihî, 278 arkeolojik ve 1 karma sit.
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre Uşak evlerinin genellikle birinci katı taş, ikinci katı ahşaptır; evler cumbalı, beşik çatılı, bağdadi sıvalı ve kiremit örtülüdür ve en çok Aybey, Işık, Karaağaç ve Kurtuluş mahallelerinde görülür. Bugün Atatürk ve Etnografya Müzesi olarak kullanılan konak bu sistemin iyi bir örneğidir: subasmana kadar moloz taş duvar, üst katlarda ahşap çatkılı karkas; duvarlar hımış üzerine bağdadiyle kaplanmış, dışta çamur ve kıtıklı kireçle sıvanmıştır.
Bu yüzden Uşak'ta onarım, ahşap karkasın ve dolgunun durumunu belgelemekle başlar; sıva ve derzler özgün kireç esaslı malzemeyle uyumlu biçimde yenilenir. Tescilli yapılarda adımları tescilli yapı süreci yazımızda, cephe onarımını cephe restorasyonu rehberimizde anlattık.
Keleter Hamamı
Bozkurt MahallesiI. grup yapı olan hamamın ve yanındaki II. grup sivil mimarlık örneğinin koruma alanı, 23.11.2023 tarihli 7721 sayılı kararla belirlendi.
Bedesten
Kent merkezi1901'de bir İtalyan mimara yaptırılan iki katlı taş yapı, 1980'li yıllarda restore edilerek Sarraflar Çarşısı'na dönüştürüldü.
Paşa Hanı (Taşhan)
Kent merkeziTiritoğlu Mehmet Paşa'nın bir Fransız mimara yaptırdığı iki katlı taş han, bugün Turizm Bakanlığı belgeli özel otel olarak hizmet veriyor.
Uşak Şeker Fabrikası
Cumhuriyet’in ilk şeker fabrikalarındanTemeli 6 Kasım 1925'te atıldı, 17 Aralık 1926'da işletmeye açıldı. Eylül 2026'da 101. kampanyasına başlayan fabrika hâlâ üretimde.
Tarakçıoğlu Sanayi Sitesi ve köprüler
Durak Mahallesi · Dokuz Sele DeresiTarakçıoğlu Sanayi Sitesi'ndeki fabrika binaları 29.04.2015 tarihli 2345 sayılı kararla 2. grup yapı olarak tescil edildi; Dokuz Sele Deresi üzerindeki Eski Tabakhane ve Halı Pazarı köprüleri de 2016'da tescillendi.
Kaynaklar: KVMGM, illere göre korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı istatistiği (2025 yıl sonu) · KVMGM, illere göre sit alanları istatistiği (2025 yıl sonu) · Uşak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Mimari · Uşak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Müzeler · Uşak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Çarşı-Bedesten · Kütahya KVKBK, 30.10.2023 tarihli 7665 sayılı karar · 23.11.2023 tarihli 7721 sayılı karar · 29.04.2015 tarihli 2345 sayılı karar · Türkşeker, Tarihçemiz · Türkşeker, 23.09.2026 duyurusu
04LKentsel sit
Uşak kentsel sit alanında bugün hangi kurallar geçerli?
Uşak Merkez Kentsel Sit Alanı Küme, İslice, Işık, Aybey ve Özdemir mahallelerini kapsar. Alanın koruma amaçlı imar planı 2007'de onaylandı; 2023'te hazırlanan revizyon planı Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nca uygun bulundu, ancak Uşak İdare Mahkemesi 15 Kasım 2024'te planın yürütmesini durdurdu. Kurul bunun üzerine 20 Şubat 2025 tarihli 8313 sayılı kararla, yeni plan yürürlüğe girene kadar üç yıl geçerli Geçiş Dönemi Koruma Esasları ve Kullanma Şartları'nı belirledi; belediye bu sürede yeni planı hazırlatıp Kurula sunmak zorunda. Geçiş döneminde öne çıkan kurallar:
- Tescilli olmasa da yöresel nitelik taşıyan ve dokuyu bütünleyen yapıların yerine yeni yapı, yapının konumu, büyüklüğü ve gabarisi dikkate alınarak ancak Kurul izniyle yapılabilir.
- Ticaret dokusundaki mevcut tek ve iki katlı yapılanma değiştirilemez; bu alandaki her türlü fiziki uygulama için Kurul izni gerekir.
- I. grup tescilli yapılarda uygulama Kurul izniyle yapılır.
- Esaslı onarım için Kurulca uygun bulunmuş rölöve, restitüsyon ve restorasyon projesi gerekir.
Uşak'ta belediye ya da il özel idaresi bünyesinde bir Koruma, Uygulama ve Denetim Bürosu (KUDEB) yok; Bakanlığın faaliyetteki KUDEB listesinde Uşak geçmiyor. Bu yüzden ruhsat gerektirmeyen tadilat ve tamirat işleri de Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'nün izni ve denetiminde yapılır.
Kaynaklar: Kütahya KVKBK, 20.02.2025 tarihli 8313 sayılı karar (geçiş dönemi koruma esasları) · 24.08.2023 tarihli 7563 sayılı karar · 19.12.2024 tarihli 8219 sayılı karar · KVMGM, faaliyetteki KUDEB listesi · Koruma, Uygulama ve Denetim Büroları Yönetmeliği
05LDestekler
Tescilli yapınızın onarımı için destekler
Tescilli bir yapının sahibi olmak yükümlülük kadar destek de getirir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, özel mülkiyetteki tescilli yapıların projesi ve onarımı için nakdi, ayni ve teknik yardım verir; tek yapı için başvurular her yıl Komisyonun belirlediği son tarihe kadar İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne yapılır. 2025'te Bakanlığın başvuru yazısı yalnız deprem bölgesindeki 18 ilin valiliğine gönderildi, 2026 duyurusu da yalnız deprem bölgesine yönelikti; Uşak'ı da kapsayan, bulabildiğimiz son genel duyurunun son günü 15 Ocak 2024'tü. 21 Ekim 2026'da 2027 duyurusu bulamadık.
| Destek | Kapsam | Dayanak |
|---|---|---|
| Proje yardımı | Kurulca onaylanacak rölöve ve restorasyon projesi için; 1 Şubat 2026'dan beri üst sınır 1.445.564 TL | Yardım Yönetmeliği; Tebliğ 2026/2 |
| Uygulama yardımı | Kurul onaylı projeye göre onarım için; yaklaşık maliyetin tek yapı başvurusunda %70'ine, toplu başvuruda %80'ine kadar; üst sınır 5.782.274 TL | Yardım Yönetmeliği; Tebliğ 2026/2 |
| Vergi ve harç muafiyeti | Tapu kütüğünde “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı olan taşınmaz, aykırı yapı ya da eklenti yoksa, her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır; Kurul kararına uygun onarım belediye vergi ve harçlarından müstesnadır | 2863 sayılı Kanun md. 21 |
| Katkı payı | Emlak vergisinin %10'u; valilikçe belediye ve il özel idaresinin projelerine aktarılır, mal sahibi doğrudan başvurmaz | 2863 sayılı Kanun md. 12; Katkı Payı Yönetmeliği |
| Yapı denetimi | 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun tescilli yapılara uygulanmaz | 2863 sayılı Kanun md. 21 |
31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7590 sayılı Kanunla Bakanlığa yapılan bazı başvurular için ekli tarifede hizmet bedeli öngörüldü: örneğin onaylı restorasyon projesinde değişiklik (proje tadilatı) talebi konutta brüt metrekare başına 20 TL, tek bir yapının tescil kaydının kaldırılması talebi gerçek kişilerde 10.000 TL'dir (KDV hariç) (2026 tutarları; tarifedeki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır); tahsilat usulünü belirleyecek Bakanlık yönetmeliğini bulamadık. Tescilli bir yapının rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinde ve bunların uygulanmasında restoratör mimar ya da mimar bulunması zorunludur (2863 sayılı Kanun md. 18).
Kaynaklar: Taşınmaz Kültür Varlıklarına Yardım Sağlanmasına Dair Yönetmelik · Tebliğ 2026/2, Resmî Gazete 30.01.2026, sayı 33153 · 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu (güncel metin) · Katkı Payına Dair Yönetmelik · 7590 sayılı Kanun, Resmî Gazete 31.07.2026, sayı 33326 · 2026 yardım duyurusu (deprem bölgesi; Hatay İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü) · 2025 yardım başvuruları yazısı (7 Nisan 2025, 18 valiliğe) · 2024 yardım duyurusu (deprem bölgesi dışındaki iller; Konya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)
06LUşak'ta neden UYART
Kopya değil belge, ekleme değil iyileştirmeİlke · UYART Mimarlık ve Restorasyon
Uşak'ta neden UYART
Restorasyon, mimarlık + tarih + malzeme bilgisinin birlikte çalıştığı bir alandır. UYART'ta bu üç dili konuşan bir ekip bulursunuz. Uşak'ın halı–tekstil tüccarı konakları, geleneksel konutları ve endüstriyel miras yapıları, dönem ayrıştırması yapabilen bir göz gerektirir.
- 01Yüksek Mimar restorasyon uzmanı yönetiminde proje
- 02Geleneksel + nanoteknolojik malzeme bilgisi (2024 YL tezi)
- 03Planlı saha ziyaretleri ve haftalık raporlama
- 04Kütahya Koruma Bölge Kurulu uyumlu, belgeli süreç
- 05Geri dönüşlü malzeme ve özgün tekniğe sadakat
07LSüreç
3 adımda süreç
- 01
Belge ve rölöve
Yapının ölçekli çizimleri, fotoğraf belgesi, hasar haritası. Malzeme analizleri ve teşhis raporu.
- 02
Proje ve onay
Restitüsyon ve restorasyon projeleri; Kütahya Koruma Bölge Kurulu'na sunum; revizyon ve onay süreci.
- 03
Uygulama ve teslim
Cephe, sıva, ahşap, taş ve metal işçiliği. Mesleki kontrol, haftalık rapor, sertifikalı teslim.
08LSık sorulan sorular
Uşak için
01Uşak'ta tescilli yapımın restorasyon süreci nasıl başlar?
İlk keşif ücretsizdir; Uşak'a gidip yapıyı yerinde inceliyoruz. Sonrasında rölöve, restitüsyon ve restorasyon projesi aşamalarını tamamlayıp Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'na sunuyoruz. Tüm kurul ve ruhsat süreçlerini büromuz yürütür.
02Uşak'ta tescilli bir yapının restorasyonunu kimler yapabilir?
Tescilli yapıların rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinde ve uygulamasında restoratör mimar ya da mimar bulunması yasal zorunluluktur (2863 sayılı Kanun, md. 18). Proje Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nca onaylanır; uygulamanın projeye uygunluğunu meslek odasınca belirlenen müellif mimar denetler. UYART'ta restorasyon projelerini Yüksek Mimar Zeynep Uyar yönetir.
03Uşak kentsel sit alanında şu an hangi plan geçerli?
Uşak Merkez Kentsel Sit Alanı'nın 2023'te uygun bulunan revizyon koruma amaçlı imar planının yürütmesi, Uşak İdare Mahkemesi'nin 15.11.2024 tarihli kararıyla durduruldu. Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu bunun üzerine 20.02.2025 tarihli 8313 sayılı kararla, yeni plan yürürlüğe girene kadar üç yıl geçerli geçiş dönemi koruma esasları belirledi. Bu dönemde alandaki yeni yapı ve esaslı onarımlar Kurul iznine bağlıdır.
04Uşak'ta tescilli evimin onarımı için devlet desteği var mı?
Yönetmeliğe göre var. Kültür ve Turizm Bakanlığı tescilli yapıların projesi ve onarımı için yardım verir; 1 Şubat 2026'dan beri üst sınır proje yardımında 1.445.564 TL, uygulama yardımında 5.782.274 TL'dir. Tek yapı için başvuru, her yıl belirlenen son tarihe kadar Uşak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne yapılır. Ancak 2025'te Bakanlığın başvuru yazısı yalnız deprem bölgesindeki 18 ilin valiliğine gönderildi, 2026 duyurusu da yalnız deprem bölgesine yönelikti; Uşak'ı da kapsayan, bulabildiğimiz son genel duyurunun son günü 15 Ocak 2024'tü. Tapu kütüğünde “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı bulunan taşınmaz, aykırı yapı ya da eklenti yoksa, her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır (2863 md. 21).
05Uşak'ta Cumhuriyet dönemi konak restorasyonu yapıyor musunuz?
Evet. Uşak merkezdeki erken Cumhuriyet dönemi (1923–1950) konutları, halı ve tekstil tüccarı konakları ve geleneksel Uşak evleri, dönemine özgü malzeme ve detay kullanılarak restore edilir. Özgün ahşap doğrama, çıkma, tavan göbeği ve cephe taş işçiliği titizlikle korunur.
06Uşak'ta endüstriyel miras yapı (eski fabrika, depo) restorasyonu mümkün mü?
Evet. Uşak'ın sanayi mirası 19. yüzyıl sonuna uzanır: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre 1890–1895 yıllarında Yılancızade Kumpanyası, Hacıgedik ve Bacaloğlu yün iplik ve mensucat fabrikaları kuruldu. Temeli 1925'te atılan Uşak Şeker Fabrikası Cumhuriyet'in ilk şeker fabrikalarından biridir ve hâlâ üretimdedir; Tarakçıoğlu Sanayi Sitesi'ndeki fabrika binaları ise 2015'te 2. grup yapı olarak tescil edildi. Tescilli bir sanayi yapısını yeni bir işleve kavuşturmak, Kurulca onaylanan rölöve, restitüsyon ve restorasyon projesiyle mümkündür.
07Aksaray merkezli ofis olarak Uşak'ta saha takibini nasıl yapıyorsunuz?
Proje sürecinde planlı Uşak saha ziyaretleri yaparız. İç Anadolu — Ege ulaşımı kritik aşamalarda hızlı müdahaleyi mümkün kılar. Dijital proje yönetimi ve haftalık fotoğraflı raporlama ile uzaktan koordinasyon güçlü tutulur.
08Uşak restorasyon projeleri için ücretsiz keşif yapıyor musunuz?
Evet, ilk saha ziyareti ve ilk değerlendirme her zaman ücretsizdir. Yapıyı yerinde inceleyip ihtiyaçlara özel proje kapsamı, zaman planı ve keşif metrajını çıkarıyoruz.
09LUşak'taki tarihi yapınızı konuşalım
Ücretsiz keşif
Tescilli ya da tescilsiz bir tarihi yapı için Uşak'ta değerlendirme istiyorsanız bizimle iletişime geçin. Saha ziyareti ve ilk görüş ücretsizdir. 24 saat içinde dönüş yapıyoruz.