Eğri Minare (Kızıl Minare)
MerkezKırmızı tuğladan, silindirik gövdeli, 30,6 m yüksekliğinde minare. Şerefe altında mukarnas ve çini kuşak var; gövdesindeki eğim kentin simgesi oldu. Bağlı olduğu cami 1883'te yıkıldı.
Yapının diline saygı duyan, belgeli ve onaylı bir süreç. Rölöveden restitüsyona, restorasyon projesinden uygulamaya; tarihi yapının geleceğini güvence altına alıyoruz.
01HYaklaşım
Restorasyon; yıpranmış yüzeyleri yenilemek ya da eksik bölümleri tamamlamak değildir. Yapının malzemesini, yapım tekniğini ve geçirdiği dönemleri önce okumak, sonra korumak ve geleceğe taşımaktır.
Müdahale her zaman geri dönüşlü malzeme ve özgün tekniğe sadakatle yapılır.
02HKapsam
Tarihi yapı restorasyonu uçtan uca bir süreçtir. Belgelemeden koruma kurulu onayına, uygulamadan teslime tüm adımlar tek elden yürütülür.
Ölçekli belgeleme ve foto raporu
Malzeme analizi ve karot örnek
Özgün hâlin belgeli önerisi
Restorasyon projesi ve müdahale kararları
Konya Koruma Bölge Kurulu süreçleri
Cephe, sıva, ahşap, taş, derz

03HKoruma çalışmalarından
Sirakyan Köşkü · I. grup tescilli kültür varlığı · Kınalıada
Kınalıada'daki tescilli ahşap yapı için rölöve, malzeme ve bozulma analizlerinden bir seçki. Odak; merdiven, doğrama, tavan bezemesi, dekoratif cam ve döşeme gibi ayrıntılar.



Çalışma mevcut durumun belgelenmesidir; tamamlanmış bir restorasyon uygulaması olarak sunulmaz.
Rölöve ve koruma çalışmalarını inceleyin → Rölövede istenen çizimler ve ölçekler →04HRestorasyon süreci
Doğru sıralama, doğru sonucu getirir: önce belgele, sonra teşhis et, sonra projelendir, en sonda uygula. Belgeli, denetlenebilir, koruma kurulu uyumlu.
Yapının ölçekli çizimleri, fotoğraf belgesi, hasar haritası. Malzeme analizleri ve teşhis raporu.
Restitüsyon ve restorasyon projeleri; Koruma Bölge Kurulu'na sunum; revizyon ve onay süreci.
Cephe, sıva, ahşap, taş ve metal işçiliği. Mesleki kontrol, haftalık rapor, sertifikalı teslim.
Düz çubuk = süresi belli aşama · taralı = kurula bağlı · kesik = keşif sonrası netleşir.
05HAksaray'da neden UYART
Kopya değil belge, ekleme değil iyileştirme.İLKE · UYART MİMARLIK VE RESTORASYON
2024 yüksek lisans tezi
Yakın takip, haftalık rapor
06HKısa sözlük
Yapının bugünkü hâlinin ölçekli belgelenmesi. Ayrıntısı rölöve nedir yazımızda.
Yapının ilk yapıldığı ya da belli bir dönemdeki hâlinin belgelere dayanarak belirlenmesi; Bakanlık şartnamelerine göre uygulama değil, etüttür. Restitüsyon nedir?
Malzemeyi, yapım tekniğini ve dönemleri okuyup yapıyı koruyarak geleceğe taşımak. Renovasyondan farkı restorasyon mu renovasyon mu yazımızda.
Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu. Tescilli yapıda projeyi onaylar; onay sonrası uygulama ruhsatı alınır. Aksaray'da Konya Kurulu yetkilidir.
07HAksaray'ın yapı mirası
Neolitik yerleşimlerden Selçuklu kervansaraylarına, kayaya oyulmuş kiliselerden kesme taş konaklara uzanan katmanlı bir miras. Her restorasyon, yapının dönemini, malzemesini ve yapım tekniğini doğru okumakla başlar.
Kırmızı tuğladan, silindirik gövdeli, 30,6 m yüksekliğinde minare. Şerefe altında mukarnas ve çini kuşak var; gövdesindeki eğim kentin simgesi oldu. Bağlı olduğu cami 1883'te yıkıldı.
Kitabesine göre 1408–09'da (H. 811) Karamanoğlu Mehmed Bey döneminde yenilendi. Kesme taştan çok ayaklı cami; on iki ayağın taşıdığı çapraz tonozlar ve iki kubbeyle örtülü. Selçuklu dönemine ait abanoz kündekâri minberi var.
Tüf kesme taş ve tuğladan, dört eyvanlı, açık avlulu medrese. Dış duvarlarındaki dendanlar ona kale görünümü verir. 1969'dan 2006 sonuna kadar Aksaray Müzesi olarak kullanıldı.
Ofisimizin de bulunduğu Taşpazar'da. 1910'da yeniden yapılan yedi odalı, revaklı medrese restore edilerek kitap ve kahve evi olarak yeniden kullanıma açıldı.
Düzgün kesme taştan, dördü büyük ikisi küçük altı kubbeli; kadın ve erkek bölümlerinden oluşan hamam. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü onu kent merkezinde işlevini sürdürerek günümüze ulaşan tek hamam olarak anar.
I. Alâeddin Keykubad'ın 1229'da yaptırdığı han, 1278'de II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde genişletildi. Açık avlusu, kapalı kışlık bölümü ve avlu ortasındaki köşk mescidiyle Sultan Hanı tipi kervansarayların en büyüklerinden biri. UNESCO Geçici Listesi'ndeki Selçuklu kervansarayları serisinde yer alır.
İki kitabesine göre 1231 ile 1239–40 arasında, I. Alâeddin Keykubad ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev dönemlerinde yapıldı. Ağırlık kulesi biçimli 14 payandasıyla kale görünümlü han; avlunun ortasında köşk mescit var. UNESCO Geçici Listesi'ndeki aynı seride yer alır.
Melendiz Çayı'nın oyduğu 14 km'lik vadide 105 kilise tespit edildi; bunların 14'ü ziyarete açık. Ağaçaltı, Yılanlı ve Kırkdamaltı kiliseleri freskleriyle öne çıkar.
Kayaya oyulmuş, iki katlı, üç nefli bazilikal planlı manastır kilisesi. Bölgede bu plan tipinin tek örneği.
Kayaya yarı oyulmuş, ön cepheleri taş işlemeli evler; kapı üstlerinde yapım tarihleri yazılı. Kapadokya'daki kaya oyma yapılarda tüfün neden bozulduğunu ve nem sorununu kaya oyma ev restorasyonu yazımızda anlattık. Kasabadaki Aziz Gregorios Kilisesi 1924 mübadelesinden sonra camiye çevrildi.
Bitişik düzenli, dörtgen planlı kerpiç mimarinin Anadolu'daki en eski örneği. Kazılar 1989'dan beri sürüyor.
Sarıkaya ve Hatipler saraylarının bulunduğu höyük. İki katlı Sarıkaya Sarayı yaklaşık 3.600 m².
Kent merkezindeki geleneksel evler dışa kapalıdır: kalın ve yüksek avlu duvarları, avluya açılan pencereler, avlu çevresine dizilen sofa ve odalar. Sokak ve avlu cepheleri kesme taştır; nemden korunmak için su basmanında "karataş" kullanılır.
Duvarlar çoğunlukla iki yüzü kesme taş, arası moloz taş ve kerpiç dolgulu örülür; iç yüzeyler toprak ve kireçli sıvayla kaplanıp kireçle badanalanır. Kenarı düz, ortası bombeli işlenen cephe taşları ve iki kattaki pencere sövelerinin farklı biçimlenmesi Aksaray evlerine özgüdür.
Bu yapılarda doğru restorasyon, özgün taşı, harcı ve sıvayı tanıyıp aynı malzemeyle onarmakla mümkündür. Taş türleri için taş rehberimize, nem ve sıva sorunları için sıva kabarması yazımıza bakabilirsiniz.
Taşpazar Mahallesi 1992'den beri kentsel ve arkeolojik sit, Minarecik Mahallesi de 1992'den beri kentsel sit alanıdır (2016'ya kadar adı "ticari kentsel sit"ti). Sit alanlarında ve tescilli yapılarda her müdahale izne bağlıdır. Sit alanında yeni ev ve tadilat kurallarını sit alanında ev yapılır mı yazımızda derece derece anlattık.
Kaynaklar: Türkiye Kültür Portalı · Aksaray İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · TDV İslâm Ansiklopedisi · UNESCO Geçici Liste · İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Hanlar ve Kervansaraylar · Paşa Hamamı · KTB, Aksaray müzecilik tarihi · Kültür Portalı, Ihlara Vadisi · Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Yöresel Mimari Özelliklere Uygun Konut Projeleri 3 (2018) · Parlak ve Dişli, TÜBA-KED 22 (2020).
08Hİzin ve destek
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nün 2025 yıl sonu verilerine göre Aksaray'da 895 tescilli taşınmaz kültür varlığı ve 301 sit alanı var. Tescilli yapıların neredeyse yarısı, 445'i, konak ve ev gibi sivil mimarlık örneğidir. Yapınızın tescilli olup olmadığını nasıl öğreneceğinizi tescilli yapı sorgulama yazımızda, tescilli bir konağı otele çevirmenin izin ve belge sırasını konağı otel yapmak rehberimizde anlattık.
Bakanlığın bölge kurulları görev alanları listesine göre Aksaray'daki tescilli yapılar ve kültürel sit alanları Konya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun görev alanındadır; kurulun görev alanı Konya, Karaman ve Aksaray'dır. Kapadokya Alanı sınırı içinde kalan parsellerde Kurul yetkilerini Kapadokya Alan Komisyonu kullanır. Ihlara, Selime, Belisırma ve Güzelyurt çevresi Konya Kurulu ve Çevre Bakanlığı rejimindedir. Esaslı onarım, Kurulun onayladığı rölöve, restitüsyon ve restorasyon projesine göre yapılır.
Aksaray'da belediye ya da il özel idaresi bünyesinde Koruma, Uygulama ve Denetim Bürosu (KUDEB) kurulmamıştır; Bakanlığın faaliyetteki KUDEB listesinde Aksaray yer almaz. Bu nedenle sıva, boya, çatı aktarımı gibi ruhsat gerektirmeyen tadilat ve tamirat işlerinde de izin ve denetim Konya Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'ne aittir. Müdürlüğün hizmet standardı tablosu bu basit onarım talebi için kimlik ve adres bilgileriyle başvuru, güncel mülkiyet durum belgesi ve yapılmak istenen onarımların maddeler hâlinde listesini ister. Uzman raporunu, ön izin belgesini ve uygulama sonuç belgesini müdürlüğün uzmanları hazırlar; tablo bu iş için en geç 30 gün öngörür. Tabloda tarih yazmıyor; başvuru yerini ve güncel süreyi müdürlükten teyit edin.
Kent merkezinde Taşpazar ve Minarecik mahalleleri kentsel sit alanıdır; Zinciriye Medresesi ile Paşa Hamamı çevresi kurul kayıtlarında koruma alanı olarak geçer. Güzelyurt'ta kasaba merkezi ile Ihlara, Selime ve Belisırma, kentsel ve arkeolojik sit kararları bulunan yerleşimlerdir. Merkez'e bağlı Gökçe (Mamasun) 27 Mayıs 2025'te kentsel sit ilan edildi; burada koruma amaçlı imar planı yapılıncaya kadar geçiş dönemi koruma esasları uygulanır.
Kurulun yetkisi yalnız tescilli parselle sınırlı değildir. Koruma Yüksek Kurulu'nun 26 Şubat 2026 tarihli 4032 sayılı ilke kararına göre korunma alanı henüz belirlenmemiş, sit dışındaki tescilli bir yapının bitişik parselleri ile doğrudan etkileşim hâlinde olduğu çevresindeki parsellerde Kurul görüşü alınmadan uygulama yapılmaz; “doğrudan etkileşim” kararda tanımlı değildir. Belediyenin 1/1000 ölçekli uygulama imar planı hükümleri de sit dışındaki plan alanında, tescilli parsele komşu olan ya da aralarından yol geçse dahi ona cephe veren parsellerde her türlü inşai ve fiziki uygulama ve yeni yapılanma için Kurul izni ister ve izin olmadan ruhsat verilmeyeceğini yazar. Kentsel ve ticari kentsel sitte 2009 tarihli koruma amaçlı imar planı hükümleri de bu parsellerde Kurulu yetkili sayar. Planların bugünkü hâlini belediyeden teyit edin.
Bitişik parseldeki tescilsiz bir binanın bakım ve onarımı için de izin gerekebilir: 775 sayılı ilke kararı KUDEB olmayan yerde Kurul kararını, güncel KUDEB Yönetmeliği ve 681 sayılı karar ise kurul müdürlüğü iznini arıyor; kullanma izin belgesi ya da ruhsatı olmayan yapılarda bu işlere izin verilmez. Ruhsattan ve onarımdan önce Kurul Müdürlüğü'ne yazılı sorun; ayrıntısını tescilli yapı sorgulama yazımızda anlattık.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, özel mülkiyetteki tescilli yapıların projesi ve onarımı için yardım verir. Tek yapı için başvuru, Komisyonun her yıl belirlediği son tarihe kadar Aksaray İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne yapılır. Ancak 2025'te Bakanlığın başvuru yazısı yalnız deprem bölgesindeki 18 ilin valiliğine gönderildi, 2026 duyurusu da yalnız deprem bölgesine yönelikti; Aksaray'ı da kapsayan, bulabildiğimiz son genel duyurunun son günü 15 Ocak 2024'tü. 21 Ekim 2026'da 2027 duyurusu bulamadık; yeni duyuruyu Aksaray İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden takip edin.
| Destek | Ne sağlar | Dayanak |
|---|---|---|
| Proje yardımı | Kurula sunulacak rölöve ve restorasyon projesinin bedeli için; 2026 üst sınırı 1.445.564 TL | Yardım Yönetmeliği; Tebliğ 2026/2 |
| Uygulama yardımı | Onaylı projeye göre yapılan onarım için; tek yapıda yaklaşık maliyetin en çok %70'i, sokak ölçeğinde toplu başvuruda %80'i; 2026 üst sınırı 5.782.274 TL | Yardım Yönetmeliği; Tebliğ 2026/2 |
| Vergi muafiyeti | Tapu kütüğünde “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı bulunan taşınmaz, aykırı yapı ya da eklenti yoksa, vergi, resim ve harçtan muaftır; Kurul kararına uygun onarım belediye vergi, harç ve katılma paylarından müstesnadır | 2863 sayılı Kanun md. 21 |
| Katkı payı | Emlak vergisinin %10'u; vali, belediye ve il özel idaresinin koruma projelerine aktarır, mal sahibi doğrudan başvurmaz | 2863 sayılı Kanun md. 12 |
| Yapı denetimi | 4708 sayılı Kanun tescilli yapılara uygulanmaz; proje ve uygulamada restoratör mimar ya da mimar bulunması zorunludur | 2863 sayılı Kanun md. 18, 21 |
31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7590 sayılı Kanunla Bakanlığa yapılan bazı başvurular için ekli tarifede hizmet bedeli öngörüldü: onaylı restorasyon projesinde değişiklik (proje tadilatı) talebi konutta brüt metrekare başına 20 TL, ticari ve diğer yapılarda 40 TL'dir (KDV hariç) (2026 tutarları; tarifedeki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır). Tahsilat usulünü belirleyecek Bakanlık yönetmeliğini bulamadık; başvurudan önce kurul müdürlüğünden teyit edin. Aksaray Belediyesi de son yıllarda Bedriye Medresesi, II. Kılıçarslan Köşkü ve Hamamı, Kalanlar ve Karasu köprüleri gibi yapıları restore etti.
Kaynaklar: Konya KVKBK, görev alanı · KVMGM, tescilli taşınmaz istatistiği (2025 yıl sonu) · KVMGM, sit alanları istatistiği · KVMGM, KUDEB listesi · Konya KVKBK, 04.03.2016 tarihli 3467 sayılı karar · Konya KVKBK gündemi, Haziran 2020 · Konya KVKBK, 27.05.2025 tarihli 10339 sayılı karar · Aksaray Çevre Durumu Raporu (2012) · Yardım Yönetmeliği · Tebliğ 2026/2 · 2863 sayılı Kanun · 7590 sayılı Kanun · Aksaray Belediyesi, Bedriye Medresesi · KUDEB Yönetmeliği · Konya Kurulu hizmet standartları tablosu · 4032 sayılı ilke kararı, RG 10.03.2026 · Aksaray Merkez imar planı hükümleri (belediye PDF'i) · 681 sayılı ilke kararı · 775 sayılı ilke kararı · 2026 yardım duyurusu (deprem bölgesi) · 2025 yardım başvuruları yazısı · 2024 yardım duyurusu (deprem bölgesi dışındaki iller).
09HSık sorulan sorular
Aksaray'da tarihi yapı restorasyonu hakkında en çok aldığımız sorular.
2863 sayılı Kanun'a göre tescilli yapıların rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinde ve uygulamasında restoratör mimar ya da mimar bulunması zorunludur. I. grup (anıtsal) yapılarda uygulamayı taş, ahşap, demir ve kalem işlerinde uzmanlaşmış kişiler yapar. Projeyi Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu onaylar; uygulamanın onaylı projeye uygunluğunu meslek odasınca belirlenen müellif mimar denetler. Ruhsat gerektirmeyen küçük tadilat ve tamiratlar ise KUDEB'in, KUDEB yoksa koruma bölge kurulu müdürlüğünün izniyle yapılır.
Rölöve, restitüsyon ve restorasyon projesi yapının ölçeğine bağlı olarak 3–6 ay arasında tamamlanır. Koruma kurulu, belgeler tam verildikten sonra uygulamaya yönelik projeleri kanunen en çok 3 ay içinde karara bağlar; revizyon istenirse süreç uzayabilir.
Hazırlanan proje paketi (rölöve + restitüsyon + restorasyon) Bölge Kurulu'na sunulur. Kurul, gerektiğinde revizyon talep eder; onay sonrası uygulama ruhsatı alınır.
Rölöve yapının bugünkü ölçekli belgelenmesidir. Restitüsyon ise yapının ilk yapıldığı ya da belli bir dönemdeki hâlinin belgelere ve karşılaştırmaya dayanarak belirlenmesidir. İkisi birlikte restorasyon kararlarının zeminini kurar.
Restorasyon maliyeti; yapı ölçeği, bozulma düzeyi, koruma kurulu kararları ve seçilen müdahale yöntemine göre değişir. Sahada yapılan teşhis sonrası kalem kalem keşif metrajı çıkarılır. Projenin maliyeti ayrıdır: Bakanlığın kamu idareleri için yayımladığı proje yaklaşık maliyet yöntemini 2026 rakamlarıyla rölöve ve restorasyon projesi fiyatı yazımızda örnekledik. Bu hesap uygulamanın değil projenin kamu yaklaşık maliyetini gösterir; piyasa fiyatı ya da fiyat listesi değildir.
2863 sayılı Kanun'un 65. maddesine göre tescilli bir yapıya ya da sit alanına izin almadan inşaî ve fizikî müdahale yapan veya yaptıranlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. Ruhsat gerektirmeyen küçük tadilat ve tamiratı izinsiz yapmanın cezası da altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; bu yüzden derz, sıva ya da çatı onarımı gibi küçük işlerde bile önce izin alınmalıdır.
Bakanlığın görev alanları listesine göre Konya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu; görev alanı Konya, Karaman ve Aksaray'dır. Kapadokya Alanı sınırı içinde kalan parsellerde Kurul yetkilerini Kapadokya Alan Komisyonu kullanır. Aksaray'da KUDEB bulunmadığından ruhsat gerektirmeyen tadilat ve tamirat işlerinde de izin ve denetim Konya Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'ne aittir; müdürlüğün hizmet standardı tablosu bu basit onarım başvuruları için en geç 30 gün öngörür (tabloda tarih yok, süreyi müdürlükten teyit edin). Esaslı onarım ise Kurulun onayladığı restorasyon projesine dayanır.
Yönetmeliğe göre evet. Kültür ve Turizm Bakanlığı proje ve uygulama yardımı verir; 1 Şubat 2026'dan beri üst sınırlar proje için 1.445.564 TL, uygulama için 5.782.274 TL'dir. Başvuru Aksaray İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne, Komisyonun belirlediği tarihe kadar yapılır. Ancak 2025'te Bakanlığın başvuru yazısı yalnız deprem bölgesindeki 18 ilin valiliğine gönderildi, 2026 duyurusu da yalnız deprem bölgesine yönelikti; Aksaray'ı da kapsayan, bulabildiğimiz son genel duyurunun son günü 15 Ocak 2024'tü. Tapu kütüğünde “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı bulunan taşınmaz, aykırı yapı ya da eklenti yoksa, her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır (2863 md. 21).
10HHizmet bölgesi
Çevre illerde düzenli; İstanbul, İzmir, Uşak ve Kars'ta proje bazlı çalışıyoruz.
10HTarihi yapınızı konuşalım
Tescilli ya da tescilsiz bir tarihi yapı için değerlendirme istiyorsanız bizimle iletişime geçin. Saha ziyareti ve ilk görüş ücretsizdir. 24 saat içinde dönüş yapıyoruz.