Rölöve nedir, nasıl alınır? Ölçüm, çizim ve mevzuat

Rölöve, bir yapının bugünkü hâlinin yerinde ölçülüp ölçekli olarak çizilmesidir. Tescilli bir yapıda restorasyonun ilk belgesidir ve koruma kuruluna sunulan projelerin başında gelir. Sıradan bir binada ise tadilat için taradığımız kanun ve yönetmelikler rölöve istemez, ama tadilat projesi çoğu zaman bir rölövenin üzerine çizilir; deprem değerlendirmesinde ve projesi bulunamayan binanın yıkımında rölöve adıyla istenir. Bu yazıda rölövenin tanımını ve doğru yazımını, hangi işte hangi metinle istendiğini, kimin hazırladığını, sahada nasıl alındığını, hangi yöntemle ne kadar doğru ölçüldüğünü ve çizim setini kaynaklarıyla anlatıyoruz. Resmî metinlerde bulamadıklarımızı yazının sonunda ayrıca listeledik.

01Rölöve nedir?

Türk Dil Kurumu'nun Güncel Türkçe Sözlük'ü rölöveyi mimarlık anlamında "Bir yapının bütün boyutlarını ölçerek plan, kesit ve görünüşünü yeniden çıkarma" diye tanımlar. Sözcük Fransızca relevé'den gelir. Sözlükte ilk sırada başka bir anlam yer alır: "Eski bir sanat eserinin, bir yapının çizilerek veya boyanarak hazırlanan kopyası"; mimarlıktaki ölçme ve çizme anlamı ikinci sıradadır.

Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Tek Yapı Ölçeğinde Rölöve, Restitüsyon ve Restorasyon Projeleri Teknik Şartnamesi daha keskin bir tanım verir: rölöve, yapının ya da yapı grubunun tümünün veya bir bölümünün mevcut durumunu belli ölçeklerde anlatan ve "herhangi bir yorum yada değerlendirme içermeyen" çizimsel belgelerdir. Bakanlığın 2019 tarihli genel teknik şartnamesi (dosya tarihi Şubat 2019; belgede tarih yok) (Tescilli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Projelerine İlişkin Genel Teknik Şartname) de rölöveyi aynı anlamda tanımlar. Aynı şartname, yapıyı yazıyla anlatan belgeye rölöve raporu; malzemenin, yapım tekniğinin, taşıyıcı sistem özelliklerinin, bozulma ve deformasyonların rölöve üzerinde ayrı ayrı haritalandığı çizimlere rölöve analizi der. Şartname, tescilli yapıların rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin ihale edilmesi için, işi yaptıran idare açısından yazılmıştır. Mimarlar Odası'nın kültür varlıkları için hazırladığı teknik şartname de aynı ayrımı yapar; kendi tanımında binanın iç ve dış mimarisini, özgün süslemesini, taşıyıcı sistemini ve malzemesini sayar.

Bu tanımlardan çıkan pratik sonuç şu: rölöve bir tasarım değil, bir tespittir. Yapı nasılsa öyle çizilir; eğri bir duvar düz, kaymış bir pencere hizalı gösterilmez. Öneri, yani tadilat ya da restorasyon projesi, rölövenin üzerine ayrı bir aşama olarak çizilir. Kamu metinlerinde yine de "rölöve projesi" denir. 5738 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren, korunması gerekli kültür varlıklarının onarımıyla ilgili mal ve hizmet alımlarının usul ve esasları, rölöve projesini kültür varlıklarının ve yakın çevresinin "mevcut durumlarının rapor ve ölçekli projesi" diye tanımlar. Buradaki proje sözcüğü bir öneriyi değil, mevcut durumun raporunu ve ölçekli çizimlerini anlatır.

Rölövenin bir de tarihi vardır. Bakanlık şartnamesi de Mimarlar Odası şartnamesi de aynı cümleyi kurar: "Bir yapının rölövesi alındığı tarih için geçerlidir." Devamında, rölöve daha sonraki bir projede kullanılacaksa güncellenmesi gerektiğini yazarlar; Bakanlığın 2019 tarihli genel teknik şartnamesi buna "bu husus İdarenin tasarrufundadır" diye ekler, yani güncelleme kararını işi veren idareye bırakır. Bunlar idarenin ve meslek odasının, tescilli yapıların (Oda şartnamesinde tescilsiz kültür varlıklarının da) proje işleri için yazdığı şartnamelerdir, kanun değildir; rölövenin kaç yıl geçerli olduğunu da söylemezler. Bizim çıkarımımız şu: araya bir tadilat, çatı onarımı ya da deprem girdiyse eski rölöve bugünkü hâli göstermeyebilir.

Sözcük mevzuatta yalnız binanın mimari çizimi için kullanılmaz. Aksaray (Merkez) uygulama imar planının plan hükümleri, yapılaşma için "parsel ve çevresinin plankote ve rölövesi" belediyece onaylanmadan arazi topoğrafyasının hafriyatla doldurularak değiştirilemeyeceğini, mimari projelerdeki vaziyet planlarına plankote ve rölövedeki değerlerin işlenmesinin zorunlu olduğunu yazar (md. 3.35); burada rölöve, parselin ve çevresinin ölçülmüş hâli olarak anlaşılıyor. Tescilsiz mevcut binaların deprem değerlendirmesinde ve riskli yapı tespitinde ise rölöve, binanın taşıyıcı sisteminin ölçülmesi anlamına gelir (aşağıda); tescilli yapılar Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nin mevcut binalar bölümünün dışındadır. Biri "rölöve lazım" dediğinde ilk soru bu yüzden "hangi iş için?" olmalıdır.

02Röleve mi, rölöve mi?

Doğru yazım rölövedir. TDK Güncel Türkçe Sözlük'te yalnız "rölöve" maddesi vardır; "röleve" araması sonuç vermez. Ama resmî metinlerde "röleve" yazımına da sık rastlanır. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu 18. maddede "rölöve", 19. maddede "rölevesinin" der; Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği "röleve", Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik "rölevesi" yazar. Aksaray Belediyesi'nin 2026 tarifesi "röleve" kullanır; Aksaray plan hükümlerinde ise iki yazım bir arada geçer (md. 3.35'te "rölöve", tescilli yapılara ilişkin md. 5.4.2 ve 5.4.4'te "röleve"). İki yazım aynı işi anlatır; yazım farkının bir belgenin geçerliliğini etkilediğine dair bir hüküm görmedik. Bu yazıda alıntılar dışında TDK yazımını kullanıyoruz.

03Hangi işte rölöve istenir?

İnternette ruhsat ya da işyeri açmak için rölövenin zorunlu olduğunu yazan sayfalar var; baktıklarımızın hiçbiri kanun ya da yönetmelik maddesi göstermiyor. Biz rölöve sözcüğünü ve mevcut durumun ölçülmesini isteyen hükümleri kanun, yönetmelik ve kurul belgelerinde tek tek aradık. Tablo, hangi işte hangi metnin ne istediğini özetliyor.

Tablodan üç sonuç çıkıyor; üçüncüsü tabloda olmayan bir uyarı. Birincisi, rölövenin bir işin şartı ya da başvuru belgesi olarak istendiği üç alan var: tescilli yapıda esaslı onarım; mevcut binanın deprem performansının değerlendirilmesi ile riskli yapı tespiti; projesi bulunamayan binanın yıkımı. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde, 3194 sayılı İmar Kanunu'nda, işyeri açma ve yangın yönetmeliklerinde "tadilat ya da ruhsat için rölöve şarttır" diyen bir hüküm bulamadık. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ndeki tek benzer ifade "istikamet rölevesi"dir (md. 55/4); onu da yapı sahibinden beklemez: ilgili idare, gerekli gördüğü hâllerde imar durum belgesiyle birlikte, ayrıca başvuru istemeden verir.

İkincisi, bizim değerlendirmemize göre adı geçmese de iş, elde güncel proje yoksa fiilen bir rölövedir. Esaslı tadilat ruhsata tabidir ve yönetmelik tadilat projesini ruhsat eki onaylı projede yapılmak istenen değişiklikler olarak tanımlar (md. 4, 58). Elde onaylı proje yoksa ya da bina projesine uymuyorsa, değişikliği çizmek için önce bugünkü hâli ölçmek gerekir; bunu yönetmelik yazmaz, işin doğası gereğidir. Ama ölçmek tek başına yetmez: yönetmelik esaslı tamir ve tadili, yürürlükteki mevzuata aykırı olmama şartına bağlar (md. 58/1). Bir yapıda bağımsız bölümlerden birinde plana, mevzuata ya da ruhsat eki projeye aykırılık varsa ve giderilmemişse, iskân edilen diğer bağımsız bölümlerde esaslı tadil yapılamaz (md. 54/11); yapı kullanma izni olan binada bir bölüme verilmiş yapı kayıt belgesi ise ruhsat eki projeye uygun diğer kısımlardaki tadilata engel olmaz. Ruhsatsız ya da ruhsatına aykırı bir binada önce yapının yasal durumunun netleşmesi gerekir; belediye arşivinde ruhsat eki projenizin olup olmadığını da sorun. Mimarlar Odası'nın 2011 tarihli Mimarlık Hizmetleri Şartnamesi kanun ya da yönetmelik değildir; Oda onu mimarlık sözleşmesinin eki sayar. Tadilat projesinin ücretini düzenleyen maddesi, mevcut yapıda rölöve çizimlerini iş sahibi vermemişse mimarın bunları ayrı ücretle hazırlayacağını, öneri tadilat projesinin de rölöve planlarının üzerine çizileceğini yazar. Kat mülkiyetinde ise kanun, yapı kullanma izni olan binanın onaylı mimari projesini ister. Baktığımız metinlerde mevcut yapıyı gösteren bir projenin hazırlanması yalnız yapı kayıt belgeli binalar için yazılıdır (Yapı Kayıt Belgesi Usul ve Esasları md. 6/4); Tapu Sicili Tüzüğü dışındaki tapu ve kadastro metinlerini taramadık.

Üçüncüsü, bina tescilli olmasa bile sit alanında ya da bir tescilli yapının koruma alanındaysa iş belediyeyle bitmez. 2863 sayılı Kanun, bu alanlarda koruma bölge kurulu kararlarına aykırı inşai ve fiziki müdahaleyi yasaklar ve esaslı onarımı da bu müdahaleler arasında sayar (md. 9). Binanızın böyle bir alanda olup olmadığını belediyenin imar birimine ve ilgili koruma bölge kurulu müdürlüğüne sorarak öğrenebilirsiniz. Nevşehir'de Kapadokya Alanı içindeki parsellerde kurulun yetkisini Kapadokya Alan Komisyonu kullanır; başvuru Kapadokya Alan Başkanlığı üzerinden yürür.

Uygulamada belediyeler başvuruda başka belgeler de isteyebilir. Aksaray ve Nevşehir belediyelerinin resmî sitelerinde tadilat ruhsatı için bir evrak listesi bulamadık; Aksaray'ın hizmet rehberi sayfası belge listesi göstermiyor, e-Belediye'ye girmedik. Nevşehir Belediyesi'nin işyeri ruhsatı için yayımladığı 23 maddelik listede rölöve ya da proje yok. Liste yalnız sıhhî işyerlerine özgü görünmüyor (ÇED raporu, akaryakıt istasyonu belgesi gibi kalemler de var); imar durum raporu, vergi levhası, adli sicil kaydı gibi yönetmeliğin sıhhî işyeri başvuru formunda bulunmayan belgeler de içeriyor. Yönetmelik ise sıhhî işyerlerinde kendisinde sayılan bilgi ve belgeler dışında "başka herhangi bir belge istenemez" der (md. 12). Kendi işiniz için hangi belgenin istendiğini başvuracağınız idareden sorun.

04Rölöveyi kim hazırlar, kim imzalar?

Tescilli yapıda cevap kanundadır. 2863 sayılı Kanun'un 18. maddesi, tescilli taşınmaz kültür varlıklarının rölöve, restorasyon ve restitüsyon projelerinde ve bunların uygulanmasında "restoratör mimar veya mimarın bulunması" zorunluluğunu getirir. Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Yapı Esasları ve Denetimine Dair Yönetmelik aynı hükmü tekrarlar (md. 14).

Sıradan binada tek bir yasal cevap bulamadık; işin türü belirler. Mimarlar Odası'nın Serbest Mimarlık Hizmetlerini Uygulama, Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği rölöveyi, mimarın imzaya yetkili olduğu mimari tasarım hizmetleri arasında sayar ve büro tescil belgesine bağlar (md. 5, 6); bu bir meslek odası yönetmeliğidir ve mimarların kendi hizmet alanını düzenler. Tescilsiz mevcut binanın deprem değerlendirmesinde Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, binadan bilgi toplama işlemlerinin (eleman boyutlarının ölçülmesi dahil) inşaat mühendislerinin sorumluluğu altında yapılmasını ister (15.2.1.2, 15.2.1.3). Riskli yapı tespitinde lisanslı kuruluşta en az bir inşaat mühendisi görevlendirmek zorunludur (6306 Uygulama Yönetmeliği md. 6/3); taşıyıcı sistem rölövesini kimin ölçeceği mevzuat metninde ayrıca yazılı değildir, yalnız Bakanlığın eğitim sunumu bu rölövelerin lisanslı kuruluşların yetkili mühendislerince yapılmasını ister. İnşaat Mühendisleri Odası'nın hesaplama cetveli de mevcut bir yapının rölövesini ayrı bir kalem olarak sayar.

Taradığımız metinlerde harita mühendislerinin payı daha dardır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, yeni yapıyı araziye oturtan yapı aplikasyon projesini harita mühendislerine verir (md. 57/4). Yapı kayıt belgesi almış ama yapı kullanma izni olmayan (ya da ruhsatı hiç bulunmayan) binada kat mülkiyeti kurulacaksa, mevcut yapının ölçülerini gösteren projeyi mimar hazırlar; zemin tespit tutanağını harita mühendislik büroları ya da lisanslı harita kadastro büroları (LİHKAB) düzenler (Yapı Kayıt Belgesi Usul ve Esasları md. 6/4). Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası'nın 2026 ücret cetvelinde "Rölöve Ölçüsü, Nokta Aplikasyonu, Detay Alımı" adında bir kalem bulunur; cetvel kalemin içeriğini tarif etmez, ama kalem "Konum Belirleme" başlığı altındadır ve nokta sayısıyla fiyatlanır. Bu yüzden plan, kesit ve görünüş çizimi bedeli olarak okunmamalıdır.

Önerimiz şu: rölöve bir mimari projeye (tadilat, iç mekân, restorasyon) altlık olacaksa, onu projeyi çizecek mimarla birlikte planlayın; taşıyıcı sisteme dokunulacaksa inşaat mühendisinin istediği ölçüleri (kolon, kiriş, perde boyutları gibi) ölçü listesine baştan ekleyin. Aynı binada iki ekibin birbirinden habersiz ölçü alması zaman kaybettirebilir ve çizimler arasında tutarsızlığa yol açabilir. Riskli yapı tespiti gibi işlerde taşıyıcı sistem ölçüsünü lisanslı kuruluşun mühendisleri alır; o durumda da işi baştan birlikte planlamak en doğrusudur.

05Rölöve nasıl alınır? Sahada adım adım

Taradığımız mevzuat metinlerinde ölçünün hangi sırayla alınacağını tarif eden bir madde bulamadık. Aşağıdaki sıra Millî Eğitim Bakanlığı'nın Rölöve öğrenme modülünden (2013), Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Mimarlar Odası'nın şartnamelerinden ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın riskli yapı rölövesi eğitim sunumundan derlendi. Bu metinlerin hiçbiri sıradan bir bina için bağlayıcı kural değildir. Modül ve sunum eğitim metnidir. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın şartnamesi tescilli yapılar için, işi ihale eden idare açısından yazılmıştır (Bakanlık özel malike proje yardımı verirken de bu şartnameyi ölçüt alır); Mimarlar Odası'nınki tescilsiz kültür varlıklarını da kapsayan bir meslek odası belgesidir. Sunum riskli yapıda taşıyıcı sistemin ölçülmesini, modül ve şartnameler tarihî yapının belgelenmesini anlatır. Ortak yanları (parça ve toplam ölçülerinin uyumunu kontrol etmek, tereddütte ölçüyü tekrarlamak, bol fotoğraf çekmek) sıradan bir daire için de işe yarar; önce kroki çizmek MEB modülünde, köşegen ölçmek MEB modülünde ve Mimarlar Odası şartnamesinde geçer.

1. Ön inceleme ve belge toplama: Varsa ruhsat eki projeler, eski rölöveler, tapu ve eski fotoğraflar toplanır. MEB modülü ölçüleri saptamanın üç yolu olduğunu söyler ve bunları eski belgelerden ölçü, fotoğraflardan ölçü ve yerleşim ölçüleri başlıklarında anlatır. Tescilli yapıda Kültür ve Turizm Bakanlığı şartnamesi, ayrıntılı belgelemeden önce işin kapsamını ve çizimlerin ölçeğini, sayısını belirleyen bir ön etüt ister.
2. Kroki: Ölçü almadan önce yerleşim, plan, kesit, görünüş ve detay krokileri elle çizilir. Plan krokisinin kesim düzlemi yaklaşık kat yüksekliğinin üçte birinden ya da yerden 90–100 cm yukarıdan geçer; aynı ölçüdeki kapı ve pencerelere aynı kod (K1, P1 gibi) verilir.
3. Fotoğraf: Bütün mekânlar ve önemli ayrıntılar fotoğraflanır; çekimler numaralanır ve çekim yönleri çizimlere işlenir. MEB modülü cephe krokisini fotoğraflarla karşılaştırıp eksik ya da yanlış çizilen yerleri ölçüden önce düzeltmeyi söyler. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın eski şartnamesi en az 5 megapiksel çözünürlük, 2019 tarihli genel teknik şartnamesi ise idarenin belirleyeceği, 10 MP ve 300 dpi ve üzeri çözünürlükte profesyonel SLR fotoğraf makinesiyle çekim ister; ikisi de çekimlerin yakın plandan, cepheye paralel yapılmasını önerir.
4. Plan ölçüsü: MEB modülüne göre ölçü almak, alan çalışmasının son aşamasıdır: ölçüler önceden çizilmiş krokilerin üzerine yazılır. Binanın her kenarında dolu (duvar) ve boşluk (kapı, pencere) ölçüleri ayrı ayrı alınır; parçaların toplamı o kenarın dış ölçüsüne eşit çıkmalıdır. Köşegenler ölçülür, kapı ve pencereler köşelere bağlanır. Modülün deyişiyle plan ölçüsünü almakla kesit ve görünüş ölçülerinin de yarısı alınmış olur. Köşegen ölçüsü, dik görünen bir köşenin gerçekten dik olup olmadığını da gösterir.
5. Kot ve yükseklik: Kesitte değişmeyecek bir nokta, örneğin giriş döşemesinin bitmiş üst kotu, sıfır kabul edilir; yanına parantez içinde plankotede (arazinin kotlu planında) görünen gerçek kot yazılır, böylece sıfırın gerçekte hangi kota denk geldiği belli olur. Bütün katların bu tek noktaya bağlanması iyi uygulamadır; İngiltere'de Historic England'ın 2024 tarihli şartnamesi de her katın kotunun tek bir referansa göre verilmesini ister (yabancı bir kurumun belgesidir). Kat yüksekliği merdiven boşluğunda bir bitmiş döşemeden ötekine, olmuyorsa pencere altından pencere altına düşey ölçülür. Zemin ya da tavan düzgünse onu referans almak mümkündür; ikisi de eğriyse lazer nivoyla bir terazi hattı kurulur, lazer nivo yoksa içi su dolu hortum kullanılır.
6. Malzeme ve bozulma: Tescilli yapıda şartnameler malzemelerin, yapım tekniğinin ve bozulmaların rölöve çizimleri üzerinde ayrı ayrı, haritalama yöntemiyle gösterilmesini ister (rölöve analizi); malzeme için ayrıca lejant kullanılır. Mimarlar Odası şartnamesi bozulma örneği olarak çatlak, oyuk, yüzey kaybı ve çiçeklenmeyi sayar. Sıradan binada aynı gözlemin en azından fotoğraf ve notla kayda geçmesini öneririz; deneyimimize göre tadilatta çıkan sürprizlerin bir bölümü önceden görülebilir.
7. Büroda çizim ve kontrol: Ölçüler bilgisayarda ölçekli çizilir. Tutmayan ölçü varsa sahaya dönülür; riskli yapı eğitim sunumu da ölçülerin plandaki uyumunun kontrol edilmesini, tereddütlü yerlerde ölçünün tekrarlanmasını ister. Mimarlar Odası şartnamesine göre girilemeyen ya da ölçülemeyen yerlere "girilemedi, ölçülemedi" notu düşülür, tahmine dayalı çizimler bir notla ya da (?) işaretiyle ayrılır.
8. Pafta ve teslim: Mimarlar Odası şartnamesi her paftada yapının ve paftanın adının, ölçeğin, hazırlanış tarihinin ve çizimi kimlerin yaptığının yazılmasını ister. Aksaray'ın bağlı olduğu Konya Kurulu'nun hizmet standartları tablosu, proje değerlendirme başvurusunda projelerin yanında "Proje ve eklerinin yüklendiği CD"yi de sayar. Tablo tarihsizdir (dosya 2021'de hazırlanmış); başka kurullarda teslim biçimi farklı olabilir, başvurmadan önce kurul müdürlüğünden güncel listeyi sorun.

Ekip konusunda MEB modülü, alan ekibinin ölçme, okuma ve kâğıda geçirme işlerini rahat yürütmesi için en az üç kişilik olmasını ister. Yapı büyüdükçe ve ayrıntı arttıkça genellikle daha çok kişi ve zaman gerekir; bu bizim gözlemimizdir.

06Ölçüm yöntemleri: metreden lazer taramaya

Rölöve genellikle dört yöntemle alınır; bu yöntemler birlikte de kullanılabilir. Örneğin ABD Ulusal Park Servisi neredeyse her projede lazer taramayı elle ölçümle ve total station'la birleştirir.

Rölöve için tek bir ölçüm yöntemini zorunlu kılan genel bir kanun ya da yönetmelik hükmü bulamadık; kamu işlerinde yöntemi işi veren kurum kendi şartnamesinde belirtebilir. Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun 2878 sayılı ilke kararı, tescilli yapıların rölöve çizimlerinin geleneksel yöntemlerin yanı sıra 3D lazer tarama, ortofoto ve fotogrametri gibi güncel yöntemler "kullanılarak da hazırlanabileceğine" karar verdi; bu bir izindir, zorunluluk değildir. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın eski tek yapı şartnamesine göre idare ileri belgeleme tekniği istiyorsa bunu özel teknik şartnamede belirtir ve maliyetini yaklaşık maliyete katar (md. 5.4). Bakanlığın 2019 tarihli genel teknik şartnamesi ise yapının tümünün üç boyutlu belgeleme, üç boyutlu lazer tarayıcılar ve benzeri programlarla belgeleneceğini ve ham verinin idareye teslim edileceğini yazar (md. 5.4); bu şart, şartnamenin uygulandığı, idarenin yaptırdığı projeler içindir. Başka kamu işlerinde de lazer tarama açıkça şart koşulabilir: bulduğumuz bir örnekte Serhat Kalkınma Ajansı'nın Kars'taki tescilli yapıların cephe rölövesi için hazırladığı teknik şartname (belgede tarih yok, dosya 2019 tarihli) bütün rölöve ölçümlerinin lazer tarayıcıyla yapılmasını ister. Bu, o işe özgü bir şarttır. Kapadokya Alan Başkanlığı'nın başvuru yönergesindeki evrak listesi ise projelerin "660 sayılı ilke kararı doğrultusunda jeoradar çalışması ile hazırlanarak" sunulmasını yazar; jeoradar yüzey altını tarayan bir yöntemdir ve yönerge çalışmanın kapsamını tarif etmez (aşağıda).

Yöntemler birbirine ne kadar yakın sonuç verir? Muğla Milas'taki Iasos Antik Kenti'nin Bouleuterionu aynı yapı üzerinde üç yöntemle belgelendi (Pehlivan, Baldıran ve Pehlivan, GRID Mimarlık, Planlama ve Tasarım Dergisi, 2022). Eleman ölçüleri arasındaki en büyük fark 0,5 cm, cephe ölçülerinde 1,9 cm çıktı; yazarlar üç yöntemin birbirinin yerine kullanılabileceği sonucuna vardı. Geleneksel yöntemin hataya açık olduğu uyarısını ise kendi ölçümlerine değil, literatüre dayandırdılar. Süreler çok farklıydı: geleneksel rölöve 38 saat saha ve 26 saat büro, İHA ile fotogrametri 20 dakika (1/3 saat) saha ve 5 saat büro, lazer tarama 8 saat saha ve 12 saat büro çalışması gerektirdi. Makale bu saatlerin geçen süre mi, kişi-saat mi olduğunu yazmıyor; gereken en az saha personelini geleneksel yöntemde üç, ötekilerde birer kişi olarak veriyor. Bu, tek bir arkeolojik yapının sonucudur; makale de çok sayıda küçük kapalı hacmi olan yapılarda ya da İHA uçurulamayan yerlerde uygun yöntemin değişebileceğini yazar.

ABD Ulusal Park Servisi'nin tarihî yapı belgeleme birimi de neredeyse her projede lazer tarama kullandığını, ama dijital veriyi geleneksel elle ölçümle tamamlamayı sürdürdüğünü yazar. Kuruma göre uzun menzilli yersel tarayıcılar, özel yakın menzilli ve yoğun tarayıcılar kullanılmadıkça, mimari ayrıntıyı kaydetmede genellikle elle ölçüm kadar etkili değildir. Kuruma göre tarayıcı malzemeyi gerçek anlamda okuyup ayırt edemez; yaşa ve yapım tekniğine ait incelikleri belgeyi hazırlayan kişinin not etmesi gerekir (NPS).

07Rölöve ne kadar doğru olmalı?

Baktığımız Türk metinlerinde rölöve için sayısal bir doğruluk ya da tolerans değeri bulamadık. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın iki şartnamesi, Mimarlar Odası şartnamesi ve 660 sayılı ilke kararı çizim setini ve ölçekleri sayar; Kapadokya Alan Başkanlığı'nın başvuru yönergesi yalnız evrak listesi verir ve çizim setini 660'a bırakır. Hiçbiri hata payı vermez; harita üretim yönetmeliklerini bu açıdan taramadık. Eğitim malzemelerinde dağınık yüzdeler geçer (örneğin MEB'in Rölöve Bina Proje Çizimi modülü, fotoğrafta kaçış noktaları ve ufuk hattıyla orantı kurularak alınan ölçüde, dikkatli okumayla hata payının yüzde 2–3 kadar olduğunu yazar); bunlar bir standart değildir. Bu yüzden rölöve için "milimetrik" diye yapılan vaatler, baktığımız Türk metinlerinde bir dayanak bulmuyor; sayı verilecekse hangi ölçek ve hangi şartnameye göre olduğu söylenmelidir.

Yol gösterici bir yabancı örnek, İngiltere'de Historic England'ın 2024 tarihli Geospatial Survey Specifications for Cultural Heritage şartnamesidir. Şartname ölçüm kesinliğini çizim ölçeğine bağlar: en yakın kontrol noktasından denetlendiğinde, 1 sigma düzeyinde, 1:20 çizimde ±6 mm, 1:50 çizimde ±15 mm, 1:100 çizimde ±30 mm. Şartnamenin kendi açıklamasına göre 1 sigma, ölçümlerin yaklaşık yüzde 68'inin hatasının bu değeri aşmaması demektir; yani bu sayılar her ölçüm için kesin üst sınır değildir. Şartname ayrıca planda iyi tanımlanmış bir ayrıntının konumunun, çizim ölçeğinde ±0,3 mm (rmse) doğrulukta olmasını ister; 0,3 mm'yi ölçek paydasıyla çarpınca 1:20, 1:50 ve 1:100 değerleri çıkıyor (0,3 mm × 50 = 15 mm). Bu bağlantıyı biz kuruyoruz, şartname açıkça yazmıyor. Aynı şartname, 1:50'de çizilebilen en küçük ayrıntının 0,2 mm, yani gerçekte 10 mm olduğunu ve bu yüzden çizimde bir ölçüde sadeleştirme gerektiğini de yazar. Buradan çıkardığımız sonuç şu: 1/50'lik bir plan için ölçüyü milimetreye kadar kovalamak çizime pek bir şey katmaz; bir kapı kasası ya da bir silme gerekiyorsa o ayrıntı 1/10, 1/5 ya da 1/1 detay paftasında ayrıca ölçülür.

Bizim deneyimimizde doğruluğu cihaz kadar üç alışkanlık belirler: ölçülerin birbirini doğrulaması (parçaların toplamı ve köşegenler), bütün katların tek bir kot noktasına bağlanması ve ölçülemeyen yerlerin açıkça işaretlenmesi. Bunların her biri başka belgelerde de geçer: MEB'in Rölöve modülü parça ölçülerinin toplamının tutmasını, köşegen ölçüleri ve değişmeyen tek bir sıfır kotunu söyler; Mimarlar Odası şartnamesi köşegen ölçüleri ve girilemeyen yerlere "girilemedi, ölçülemedi" yazılmasını ister; Historic England şartnamesi bütün katların tek bir kot noktasına bağlanmasını ve çizimde olmayan ayrıntının bir açıklamayla gösterilmesini ister.

08Çizim seti ve ölçekler

Tescilli yapı rölövesinde çizim setinin çekirdeği 660 sayılı ilke kararının ekindedir: 1/500–1/200 vaziyet planı ve 1/200 sokak silueti; 1/50 kat, döşeme, tavan ve çatı planları, görünen bütün cepheler ve birbirine dik en az iki kesit; fotoğraf albümü. Kurul gerekli görürse 1/20 sistem detayları ile 1/10, 1/5 ve 1/1 eleman detayları da istenir; esaslı onarımda belgelerin içeriğini ve ölçeğini koruma kurulu belirler. 660 sayılı ilke kararındaki çizim ve ölçek tablosunu rölöve ve restorasyon projesi sayfamızda ayrıntılı verdik. Belgeler arasında farklar var ve nitelikleri de aynı değil: 660 koruma kurullarının esasıdır; Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın iki şartnamesi (eski tek yapı şartnamesi ve 2019 tarihli genel teknik şartname) idarenin yaptırdığı projelerin şartnameleridir; Mimarlar Odası şartnamesi meslek odası belgesidir. Bakanlığın iki şartnamesinden hangisinin yürürlükte olduğu belgelerde yazmıyor; farklı oldukları yerde ikisini de veriyoruz.

Yerel kurallar da devreye girer. Aksaray (Merkez) plan hükümleri, kentsel ve ticari sit alanının içinde ve dışında tescilli sivil mimarlık örneklerinin esaslı onarım, değişiklik ve restorasyonları için "1/50 ya da 1/100 ölçekli" rölöve projesi ister (md. 5.4.2); bu yerel bir plan hükmüdür. Başka belgelerde de farklı ölçekler geçer: Mimarlar Odası şartnamesi, kurulu bağlamayan bir meslek odası belgesi olarak, oturum alanı 200 m²'yi aşan yapılarda sunum için 1/100 ya da 1/200 ölçeğin kullanılabileceğini yazar; Serhat Kalkınma Ajansı'nın Kars şartnamesi de özgün cephe elemanlarının nokta detaylarında 1/2, 1/5 ve 1/10 ölçeği istemişti, bu o işe özgü bir şarttır. Kısacası hangi ölçeğin istendiğini, başvurulacak kurumun belgesinden önceden netleştirmek gerekir.

Tescilsiz bir bina için resmî bir rölöve çizim seti tanımlanmamıştır. Rölöve bir tadilat projesine altlık olacaksa, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin mimari proje için saydığı çizimler iyi bir çerçevedir: vaziyet planı, bodrumlar dahil bütün kat planları, çatı planı, biri ortak merdivenden geçen en az iki kesit ve yeterli sayıda görünüş (md. 57). Yönetmelik vaziyet planı için 1/500, 1/200 veya 1/100 ölçek verir (md. 4); belediye, büyüklüğü ve özellikleri dolayısıyla uygun gördüğü yapıların projelerini "1/100 ölçekli, ancak 1/50 ölçekli proje tekniğinde çizilmiş" olarak ister (md. 57/27). Bu hükümler yapı projeleri içindir, rölövenin ölçeğini belirlemez.

Kendi çalışmamızdan bir örnek: Kınalıada'daki I. grup tescilli Sirakyan Köşkü için hazırladığımız çalışmanın sitede yayımlanan seçkisinde on rölöve paftası var: birinci katın plan, döşeme ve tavan planları, üç kesit, doğu ve batı cepheleri, ahşap kapı ve pencere detayları. Sekiz pafta cephelerdeki malzeme dağılımını, sekizi bozulmaları işler; bunlara yapının bugünkü durumunu gösteren 24 fotoğraf eşlik eder.

09Rölöve analizi, analitik rölöve, restitüsyon: terimler

• Rölöve raporu: Yapının mevcut durumunu yazıyla anlatan belge (Bakanlık şartnamesi).
• Rölöve analizi: Malzeme, yapım tekniği, taşıyıcı sistem özellikleri, bozulma ve deformasyonların rölöve çizimleri üzerinde ayrı ayrı, haritalama yöntemiyle gösterildiği paftalar (Bakanlık şartnamesi).
• Analitik rölöve: Terim farklı anlamlarda kullanılıyor. Kapadokya Alan Başkanlığı'na göre analitik rölöve izinsiz uygulamaların bulunduğu durumlarda hazırlanır; izinsiz uygulamalar, yapıldığı tarih belirtilerek plan, kesit ve görünüşlerde renklendirme ya da taramayla gösterilir. Bir restorasyon firmasının sitesinde aynı terim malzeme, hasar ve müdahale dönemi analizi anlamında geçer. Bakanlık şartnamesinde "analitik rölöve" terimi yoktur: malzeme, yapım tekniği, taşıyıcı sistem ve bozulmaların çizimler üzerinde gösterilmesine "rölöve analizi" der, yapıya sonradan yapılan müdahalelerin dönemlerinin ayrıştırılmasını ise restitüsyon öncesi etütler arasında sayar. Terimin tek bir karşılığı olmadığı için isteyen kuruma hangisini kastettiğini sormak gerekir.
• Restitüsyon: Yapının ilk yapıldığı ya da belli bir dönemdeki hâlini belirlemek için yapılan, tarihî araştırma ve karşılaştırmaya dayanan etüt (Bakanlık şartnameleri). Neye dayandığını, nasıl hazırlandığını ve restorasyon ile rekonstrüksiyondan farkını restitüsyon yazımızda anlattık.
• Restorasyon projesi: Yapının mevcut durumu belgelendikten sonra sorunların saptanması, yeni kullanım olanaklarının araştırılması, onarım yaklaşımının ve yeni kullanımın gerektirdiği müdahalelerin rapor, ölçülü ve ölçekli çizimlerle anlatımı (Bakanlık şartnamesi; şartnamede terim "restorasyon" diye geçer).
• Röperli (kotlu) kroki: Kroki, rölöveyle aynı belge değildir. İmar Kanunu yapı ruhsatı dilekçesine "röperli veya yoksa, ebatlı kroki" eklenmesini ister (md. 22); Konya Kurulu da rölöve projelerinden ayrı bir belge olarak "Röperli Kroki (Kotlu Kroki)" ister. Bu belgelerin resmî bir tanımını bulamadık.
• Taşıyıcı sistem rölövesi: Deprem değerlendirmesinde ve riskli yapı tespitinde binanın taşıyıcı sistemini ölçerek belgeleyen çalışma. Betonarme binada kolon, perde, kiriş ve döşeme boyutları, yerleşimleri, eksen açıklıkları, dolgu duvarlar, kat adedi ve kat yükseklikleri; yığma binada duvarların yeri, uzunluğu, kalınlığı ve boşlukları ölçülür, duvar malzemesinin türü sıvanın bir bölümü kaldırılarak belirlenir. Az katlı betonarme ve yığma binalarda rölöve inceleme katında ve bodrum katlarda alınır (Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar, 2019 metni, 4.1 ve 7.1; Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 15.2). Cephe süslemesi gibi mimari ayrıntılar bu esaslarda aranmaz; bu belge mimari rölöveyle aynı değildir.

10Ne kadar sürer, ne tutar?

Rölövenin süresi için resmî ya da akademik bir standart bulamadık; Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın tescilli yapı projeleri için hazırladığı iki şartname de süreyi sayıyla vermez, müellifin ön etüdünden sonra hazırlanan özel teknik şartnameye bırakır. Iasos örneğindeki saatler tek bir yapıya aittir. Tescilli bir yapıda rölöve, restitüsyon ve restorasyon projesini, yapının büyüklüğüne göre, kendi deneyimimizle 3 ila 6 ayda hazırlıyoruz; kurulun karar süresi bunun dışındadır (aşağıda). Tek başına bir daire, dükkân ya da ev rölövesinin süresini keşiften sonra yazılı veriyoruz.

Bedel tarafında tescilli yapı için Bakanlığın yaklaşık maliyet yöntemini ve 2026 rakamlarıyla örnek hesabı rölöve ve restorasyon projesi fiyatı yazımızda anlattık. Tescilsiz yapılar için Mimarlar Odası bir oran verir: 2011 tarihli Mimarlık Hizmetleri Şartnamesi, korunması gerekli kültür varlığı olmayan yapıların rölöve projesi bedelinde hizmet bölüm oranını %10 alır. Bu bir tutar değil, mimari proje bedeli hesabında kullanılan bir orandır; şartnamenin bağlayıcılığı tartışmalıdır, ayrıntısı fiyat yazısında. İnşaat Mühendisleri Odası'nın proje ve fenni mesuliyet cetveli ise tescilli ya da tescilsiz ayrımı yapmadan "mevcut bir yapı" der: rölöve için, hizmet bölümleri katsayısı 1,00 alınarak hesaplanan proje ücretinin %10'unu esas alır. Bu, mimari rölöveden ayrı, mühendislik hizmeti olarak hesaplanan bir kalemdir; cetvelin kendi notu da asgari fiyat belirleme amacı taşımadığını, piyasa rayiçleri hakkında bilgi vermek için hazırlandığını yazar.

Belediye tarafında bir ücret kalemi daha var: Aksaray Belediyesi'nin 2026 tarifesinde "Özel Mülkiyete konu röleve, restitüsyon, rekonstrüksiyon kontrollük ücreti" metrekare başına 30 TL'dir (KDV dahil; 2025'te 20 TL). Kalem, "Yapı Ruhsatı" başlığı altında proje kontrol ücretinin yanında yer alır ve rölövenin hangi durumda istendiğini söylemez. Biz bunu belediyenin bu projeleri kontrol etmek için aldığı ücret olarak okuyoruz.

11Aksaray ve Nevşehir'de rölöve

Aksaray, Konya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun yetki alanındadır. Kurul, tescilli yapılar ile sit ve koruma alanları hakkında karar verir. Kurul Müdürlüğü'nün hizmet standardı tablosuna göre rölöve, restitüsyon, restorasyon, rekonstrüksiyon ve tadilat projelerinin değerlendirilmesi için başvuruda şu belgeler istenir:

• başvuru ve güncel mülkiyet durum belgesi;
• projeler, proje raporları ve proje ile eklerinin yüklendiği CD;
• iç ve dış ayrıntıları, çevresiyle panoramik görüntüyü ve çekim yönleri krokisini içeren fotoğraf albümü;
• aplikasyon krokisi, çap, hâlihazır harita, kadastro paftası ve röperli (kotlu) kroki;
• varsa 1/1000 ölçekli imar planı paftası; restorasyon ve rekonstrüksiyon projeleri için imar durumu; gerekirse kot kesit;
• rölöve ve restitüsyon ilgili idare aracılığıyla gelmiyorsa vekâlet; belediyenin projelere ön onayı.

Tabloya göre eksiksiz başvuruda Kurul Müdürlüğü bu hizmeti, yani uzman raporunu, projelerin incelenmesini, kurul gündemine alınmasını ve kararın dağıtımını, en geç 60 günde tamamlar; bu, rölövenin hazırlanma süresi değildir. Tabloda tarih yoktur, dosya bilgisine göre Aralık 2021'de oluşturulmuştur; güncelliğini Kurul Müdürlüğü'nden teyit edin. 2863 sayılı Kanun'a göre de kurul, belgeler kendisine tam olarak verildiği tarihten başlayarak uygulamaya yönelik projeleri en geç üç ay içinde karara bağlar (md. 57).

Aksaray (Merkez) 1/1000 uygulama imar planının hükümleri de önce rölöveyi ister. Hükümlerin 5.2 ve sonraki maddeleri, 3 Ağustos 2009'da onaylanan koruma amaçlı imar planının uygulama notlarıdır ve kapsamlarını Aksaray kentsel ve ticari sit alanları olarak yazar (md. 5.2.1, 5.2.3). Md. 5.4.4, kentsel ve ticari sit alanındaki tescilli sivil yapılarda esaslı müdahalenin biçimi ne olursa olsun önce rölövenin, ardından işlev, yapı ve malzeme değişikliklerinin işlendiği restorasyon projesinin hazırlanmasını ister; md. 5.4.2 ise sit alanı içinde ya da dışında tescilli sivil yapıların esaslı onarımı için hazırlanan projenin uygulama izni için Konya Kurulu'na iletilmesini şart koşar. Plan metni kapsam konusunda kendi içinde net olmadığından, yapınız için belediyeye ya da Kurul Müdürlüğü'ne sorun. Bakanlığın faaliyetteki Koruma, Uygulama ve Denetim Bürosu (KUDEB) listesinde Aksaray yer almadığından, tescilli yapılarda, koruma alanlarında ve sit alanlarında ruhsata tabi olmayan tadilat ve tamiratların izni de Konya Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'nden alınır (2863, md. 57); ayrıntısı Aksaray restorasyon sayfamızda.

Nevşehir'de Kapadokya Alanı içindeki yapılar için başvuru Kapadokya Alan Başkanlığı'na yapılır; ilin Alan dışında kalan kısmı Kayseri Koruma Bölge Kurulu'nun yetki alanındadır. Başkanlığın başvuru yönergesindeki evrak listesi, rölöve, restitüsyon ve restorasyon-rekonstrüksiyon projelerinin "660 sayılı ilke kararı doğrultusunda jeoradar çalışması ile hazırlanarak" sunulmasını yazar; 660'ın kendi metninde jeoradar geçmez ve yönerge çalışmanın kapsamını tarif etmez. Aynı listeye göre izinsiz uygulama içeren rölöveler analitik rölöve olarak, açıklayıcı teknik raporla iletilir. Evrakı ve ücretleri Kapadokya Alan Başkanlığı başvuru yazımızda, kaya oyma yapılarda rölövenin özel durumunu kaya oyma restorasyon yazımızda, Nevşehir'deki hizmetlerimizi Nevşehir restorasyon sayfamızda anlattık.

12Rölöve yaptırırken nelere dikkat etmeli?

• Amacı baştan söyleyin. Restorasyon, tadilat, kat mülkiyeti, deprem değerlendirmesi ya da yıkım için istenen belgeler ve çoğu zaman onları hazırlayan meslek farklıdır (yukarıdaki tablo).
• Eldeki belgeleri getirin. Ruhsat eki projeler, tapu, varsa eski rölöve ve fotoğraflar ölçüyü hızlandırır; projeyle bina arasındaki farklar da böylece ortaya çıkar.
• Çizim listesini yazılı isteyin. Hangi planlar, kaç kesit, hangi cepheler, hangi ölçekte ve hangi detaylar çizilecek; teslim dijital mi, basılı mı, ikisi birden mi?
• Kot sistemini sorun. İyi uygulamada bütün katlar, değişmeyecek tek bir sıfır noktasına bağlanır.
• Ölçülemeyen yerlerin işaretlenmesini isteyin. Kapalı bir oda ya da çatı arası tahminle çizildiyse paftada belli olmalıdır.
• Tarihe dikkat edin. Bakanlık ve Mimarlar Odası şartnamelerine göre rölöve alındığı tarih için geçerlidir; sonraki bir projede kullanılacaksa güncellenmesi gerekir. Araya tadilat, onarım ya da deprem girdiyse eski rölöve bugünkü hâli göstermeyebilir.
• Tescilli yapıda yetkiyi kontrol edin. Projede restoratör mimar ya da mimar bulunması kanunla zorunludur.

13Bilerek yazmadıklarımız

• Belediyelerin tescilsiz eski binada tadilat için rölöve isteyip istemediği: Aksaray ve Nevşehir belediyelerinin resmî sitelerinde tadilat ruhsatı evrak listesi bulamadık; Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde de böyle bir şart yok. Tescilli yapıda durum farklıdır: esaslı onarımda rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri kurula sunulur; sıva, boya, çatı onarımı gibi tadilat ve tamiratta ise rölöve değil, yapılacak işlerin listesi ve yapının mevcut durum fotoğrafları istenir. Başvurudan önce belediyenize, bina sit ya da koruma alanındaysa kurul müdürlüğüne de sorun.
• Türkiye'de geçerli bir rölöve hata payı: Bakanlık ve Mimarlar Odası şartnamelerinde, 660 sayılı ilke kararında ve Kapadokya başvuru yönergesinde bulamadık; harita üretim yönetmeliklerini bu açıdan taramadık. Historic England değerleri yabancı bir kurumun şartnamesidir.
• Lazer metre, total station ve tarayıcılar için kesin doğruluk değeri: lazer metre için güvenilir bir kaynağa ulaşamadık; total station için yalnız bir makalede aktarılan üretici değeri var, rölöve ölçümünde bağımsız bir doğruluk testi bulamadık. Cihaz doğruluğu modele, mesafeye ve koşula göre değiştiği için sayı vermedik.
• Bir dairenin ya da evin rölövesinin kaç gün sürdüğü: kaynaklı bir veri bulamadık.
• Sıradan binada rölöveyi mimarın mı, mühendisin mi yapacağına dair tek bir yasal hüküm: bulamadık; iş türüne göre değişir.
• Yapı kayıt belgesinin bugün alınıp alınamayacağı: 3194 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesi başvuru için 31.10.2018, ödeme için 31.12.2018 tarihini yazar ve süreyi uzatma yetkisi verir; sonradan bir uzatma ya da yeni dönem olup olmadığını araştırmadık.
• Riskli yapı esaslarının güncel metni: Bakanlığın sitesindeki Ek-2'yi (dosya adındaki damgaya göre 2019) esas aldık. 6306 Uygulama Yönetmeliği'nin 7. maddesi 2024'te yeniden yazıldı; güncel metin riskli yapının Ek-2'deki Esaslara göre ve Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nın geliştirdiği ya da belirlediği elektronik yazılım programıyla tespit edilmesini ister. Esaslar'ın 2019'dan sonra güncellenip güncellenmediğini doğrulayamadık.
• İnternetteki rölöve metrekare fiyatları: kaynakları belirsiz olduğu için kullanmadık.

Kaynaklar: TDK Güncel Türkçe Sözlük · KTB Tek Yapı Ölçeğinde Rölöve, Restitüsyon ve Restorasyon Projeleri Teknik Şartnamesi · KTB Tescilli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Projelerine İlişkin Genel Teknik Şartname (2019) · 660 sayılı ilke kararı · 2878 sayılı ilke kararı, RG 13.01.2024, sayı 32428 · 2863 sayılı Kanun · Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Yapı Esasları ve Denetimine Dair Yönetmelik, RG 11.06.2005, sayı 25842 · 5738 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Usul ve Esaslar · Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği · 3194 sayılı İmar Kanunu · Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik · Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (2019) · 6306 Uygulama Yönetmeliği · Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, RG 18.03.2018 · 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu · Yapı Kayıt Belgesi Usul ve Esasları · İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik · Serbest Mimarlık Hizmetleri Yönetmeliği · Mimarlar Odası şartnameleri · İMO hesaplama cetveli · HKMO 2026/2 ücret cetveli · Konya Kurulu hizmet standardı tablosu · Aksaray Merkez plan hükümleri · Aksaray Belediyesi 2026 tarifesi · Nevşehir Belediyesi ruhsat işlemleri · Kapadokya Alan Başkanlığı SSS · Kapadokya Alan Başkanlığı başvuru yönergesi · KUDEB yönetmeliği (Koruma, Uygulama ve Denetim Büroları, Proje Büroları ile Eğitim Birimlerinin Kuruluş, İzin, Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik) · MEB Rölöve modülü · MEB Rölöve Bina Proje Çizimi modülü · ÇŞİDB riskli yapı rölövesi eğitim sunumu · Historic England 2024 · Pehlivan ve ark. 2022, GRID · NPS, laser scan guidance · SERKA teknik şartnamesi. Erişim: 13–20 Ekim 2026.

14Sık sorulan sorular